DAG 1 - Rouwtaak 1 = HELDER KRIJGEN WAT ER EIGENLIJK ALLEMAAL IS GEBEURD

DAG 1 

Rouwtaak 1 =  HELDER KRIJGEN WAT ER EIGENLIJK ALLEMAAL IS GEBEURD

 

Van te voren: Zorgenboom maken of samen met de kinderen. Je kunt het kind vragen of ze de knuffel(beer) meenemen, die je gaf bij het kennismakingsgesprek. Papiertjes met perforator en gekleurde lintjes (die vaak bij een bos bloemen zitten) klaarleggen, of wollen of zijden draadjes om de zorgen op te hangen.

Hart, ster, vlinder of engeltje van vilt maken. Voorgeknipt vilt, naald en draad, kralen en vulling (watten, of afzuigkapfilter) klaarleggen. (zie voorbeelden hieronder).

Of een (beren)mandala klaarleggen om in te kleuren. (zie www.mandala.beginthier.nl)

Zorgenpoppetjes klaarleggen.

________________________________________________________

Voorstellingsrondje (bij meerdere kinderen tegelijk)

Wie is er in jouw gezin dood gegaan.

Foto van de overledene: uitstallen.

Kaarsen aansteken.

 

Knuffelbeer

Met de knuffelbeer in de arm, kun je kinderen erop wijzen dat ze nu door een moeilijke periode gaan in hun leven. Maar dat zij – net als de beer – over een enorme innerlijke kracht beschikken. De beer zal ze eraan herinneren dat ze zelf ook "berenkracht" hebben.

Of zo sterk zijn als een leeuw, tijger, giraf, of een olifant, e.d.

 

 

Ik vind het heel vervelend voor jullie dat jullie op zo jonge leeftijd al met de dood te maken hebben. Mijn vader en moeder zijn ook dood. Maar toen was ik al ouder en had zelf kinderen.

Wat is dood eigenlijk? (laten vertellen) ………………….

 

Wat is dood eigenlijk? 

VOORLEZEN:  Wie van ons is er wel eens doodgegaan? .............

Wie van ons is er wel eens doodgegaan?

(naar Toon Tellegen / Misschien wisten zij alles. 214 verhalen over de eekhoorn en de andere dieren, blz. 294)

Op een donkere dag aan het einde van het jaar kwamen de dieren op de open plek midden in het bos bij elkaar. Toen iedereen wat had gezegd, schraapte de merel zijn keel en vroeg: "Wie van ons weet of hij wel eens is doodgegaan?"

De wind waaide door de blaadjes van de bomen, de zon was achter een wolk en niemand zei er wat. "Niemand?" vroeg de merel.

De salamander stond op en vroeg: "Echt dood? Bedoel je niet alleen je staart of zo?"

"Nee, echt dood", zei de merel. Het bleef stil. Niemand durfde om zich heen te kijken. Tenslotte zei de merel: "OK, Dank jullie wel. Dat wilde ik alleen maar even weten".

 

Alle dieren gingen met elkaar praten en iedereen stootte iedereen aan. "Waarom wil je dat weten?" vroeg het lieveheersbeestje. “Voor alle zekerheid”, zei de merel. Toen draaide hij zich om en verdween in een struik.

Dieren die nog nooit hun voorhoofd hadden gefronst, deden het nu wel en de wind ging harder waaien en er was niets meer om over te praten. De eekhoorn en de rups liepen naar huis. De eekhoorn kreeg kippevel, maar het waren geen gewone trillingen. "Wat zijn dat voor trillingen?" vroeg de rups. "Dat zijn huiveringen, zei de eekhoorn. "Huiveringen?" zei de rups. "Daar heb ik nog nooit van gehoord". "Nee", zei de eekhoorn. "Die heb ik voor het eerst".

De rups begon diep na te denken. Maar plotseling werd hij bang dat hij te diep zou nadenken en misschien wel niet meer terug zou kunnen denken. En zo snel als hij kon, begon hij aan verse blaadjes te denken en aan zijn wens om een vlinder te worden en aan de sloot en de warmte van de zon. Hij stootte de eekhoorn aan en zei: "Daar moet jij ook aan denken, eekhoorn, aan de warme stralen van de zon".

 

Na dit verhaal kun je met de kinderen praten over de dood en alles wat daar volgens hen bij hoort. Als er onduidelijkheden of "rare" verhalen komen, kun je daar op ingaan. Het is vaak verbazingwekkend waar kinderen allemaal mee komen.

 

Het leven is eindig; wij kunnen niet bepalen wanneer we doodgaan.

Als je geboren wordt, ga je ook weer dood. Dat gebeurt bij ons allemaal.

Het leven duurt een leven lang. Soms is dat kort en soms heel lang, of iets daar tussenin.

 

Je kunt ter afsluiting vragen of ze een tekening over dood, en wat daar allemaal bij hoort, willen maken. Als je dit met een groep kinderen doet, is het leuk om de tekeningen aan elkaar te laten zien.

Laat de kinderen ook iets over de tekening vertellen. …………………………

 

 

Rinus Rups (laat het knuffelbeest zien)

De rups weet heel goed wat verandering is. Dat hebben nu eenmaal alle rupsen in zich, dat ze straks, als hun leven als rups klaar is, veranderen in een prachtige vlinder!

 

De dood hoort bij het leven.

Rinus zijn pootjes hebben allemaal verschillende kleurtjes. Een stukje verdriet, een stuk boosheid, een stukje bang zijn, een stukje pijn. Verdrietige/saaie/vervelende en ook leuke, gezellige dingen hóren bij het leven. Dat hebben alle mensen soms. Maar meestal gaat het wel goed en dat zie je aan het groene lijf van Rinus.

 

Jij hebt, nu je je moeder/vader/broertje/zusje verloren hebt, wat werk te doen, rouwtaken noemen we dat.

Net zoals je taken op school krijgt, om

1 = helder te krijgen wat er eigenlijk allemaal is gebeurd

2 = te leren omgaan met iemand die je verloren hebt

3 = duidelijk te krijgen welke je gevoelens van het verlies zijn en hoe dat voelt, wat je voelt

4 = aan te passen aan een omgeving zonder je overleden moeder/vader/broertje/zusje

5 = nieuwe vriendschappen te krijgen

 

Daarom denk ik dat het goed is dat jij / jullie vijf keer hier komt / komen.

We gaan wat praten en knutselen of kleuren.

 

Moet je erover praten of juist niet?

Het is nooit leuk om over de dood van je vader/moeder/broertje/zusje te praten. Omdat je het liever af en toe een beetje vergeet. En als je je verdrietig voelt, dan krijg je een brok in je keel en kan je gewoon eigenlijk helemaal niks zeggen.

Soms heb je er een hele tijd geen woorden voor om over je vader/moeder/broertje/zusje te praten.

Je kunt ze ook op een andere manier hun verhaal laten vertellen, bijvoorbeeld met een tekening, of plakken en knippen, of kleuren, of door een verhaal op te schrijven.

Je kunt er beter sámen over praten dan er alléén over na te denken (want dan kan je iets bedenken wat misschien helemaal niet klopt). Dus is het beter om als je ergens mee zit, dat te zeggen aan je vader of moeder.

Een oma of opa kan jullie heel veel vertellen over jullie eigen overleden vader of moeder, hoe hij of zij was toen ze nog bij hen woonde.

Vraag maar eens of jullie foto's mogen komen kijken hoe papa/mama eruit zag toe hij/zij klein was.

 

Wat zou jij nog willen weten over je vader / moeder?

(Als het kind aarzelt….)  ………………………………..

Je kunt je verhaal ook aan je huisdier of knuffels vertellen. Die kunnen héél goed luisteren.

 

Vertel jij wel eens dingen aan jouw huisdier of knuffel? Voel je je daarna anders? ……………………….

 

VOORLEZEN Waar ga je heen als je dood bent?

Kinderen hebben vaak eigen ideeën waar degene die dood is gegaan nu is.

Om erachter te komen wat deze ideeën zijn, en of er geen enge gedachten voor het kind bij zijn, kun je b.v. het volgende tegen kinderen zeggen:

Waar ga je heen als je dood bent?

Als je dood bent, is je lichaam stuk.

Het kan niets meer voelen.

Het omhulsel (lichaam) wordt aan de aarde of aan de lucht teruggegeven.

Je bent vrij om te geloven in bijvoorbeeld een God, een hemel, een ziel, of dat er niets is, of dat je het niet weet. Dat je vader/moeder/broertje zusje naar de zon, maan, sterren is, opgehaald door de engelen, naar de hemeltuin, of naar de planeten. (Iedereen heeft daar een eigen idee over!)

Je kunt het als het ware vergelijken met een ballon. De ballon knapt, de ballon is kapot.

Waar de lucht uit de ballon heen gaat, dat weten we niet, omdat we dat niet meer kunnen zien.

Zo is dat ook met iemand die dood is gegaan.

 

Wat denk jij?

Geloof jij ergens in, en zo ja, wat geloof jij waar ……………….. naartoe is gegaan?  ……………………………………….

 

GEDICHT VOORLEZEN:

Hoi papa (mama) in de hemel

Lieve papa (mama), kan je mij nog zien?

Kijk, dit is mijn verjaardagstaart, en nu ben ik tien!

 

Ik zou je wel een puntje willen sturen

Even om een hoekje willen gluren

 

Vier jij nu ook een beetje feest

Of is daar alles van geest?

 

Als ik in bed lig, zal ik aan je denken

Raden wat jij aan mij wilt schenken

 

Een stukje hemel of zoiets?

Of kun je zorgen voor een nieuwe fiets?

 

Ik zal heel goed naar je luisteren

Kun je nog een beetje fluisteren?

 

Als ik het heel stil maak in mijn oren,

Kan ik je misschien van binnen horen.

 

                                (Jan Vijn)

 

Wat is er allemaal gebeurd? Als kinderen niet willen praten: Poppen tegen knuffels laten praten. …………………………………………..

OF

Vraag het maar aan de wijze kabouter (innerlijke kind), die weet vast wel het antwoord. Zet hem maar op je vinger, en houd hem bij je oor, luister maar…………………….

Wat zegt hij? …………………….

 

We nemen heel vaak afscheid in ons leven. Als je geboren wordt, moet je al uit je moeders warme buik. Of…..

Als je naar een andere klas gaat, krijg je bijna altijd een andere juffrouw of meester.

Als iemand gaat verhuizen, dan ga je afscheid nemen van je oude huis en je buren.

Als er een huisdier, een vogeltje, cavia, poes of hond of goudvis doodgaat, moet je ook afscheid nemen.

   

 

Praatstok   -   Bij meerdere kinderen mag het kind met de stok in de hand praten

 

1. Hoe kwam het dat ……………… is doodgegaan?

2. Wat is er toen gebeurd?

3. Hoe heb je het gehoord?

4. Heb je hem/haar nog gezien om afscheid te nemen? Hoe was dat voor jou?

5. Hoe ging het die dagen daarna?

6. Hoe heb afscheid genomen?  Heb je een tekening gemaakt om in de kist te leggen, of de kist versierd?

7. Hoe was het op de begrafenis / crematie.

8. Wat gebeurde er daarna?

9. Wat is je vervelendste herinnering?

10. Ga je nog wel eens naar ………… graf toe?

11. School: Toen ging je weer naar school? Had de juffrouw of meester het al aan de kinderen verteld dat je vader/moeder/broertje/zusje was overleden. Hoe was dat voor jou op school?

 

Rouwtaak 2 =  LEREN OMGAAN MET VERLIEZEN

Besef van het verlies, inzien dat diegene echt is overleden.

Afscheid kunnen nemen is hierbij belangrijk. (anders alsnog een afscheid creëren!)

(Het kan helpen als een volwassene erkent dat het leven niet altijd leuk is. Maar soms ook moeilijk, verwarrend en vervelend, rot.)

 

Wat helpt als je je …… mist?

(vragen of ze zelf ideeën hebben………………)

 

Ö       Foto om naar te kijken en tegen te praten.

Ö    Naar het graf of de urn gaan en een beetje praten.

Ö    Met familie erover praten of met de juf of meester.

Ö    Geurtje op zakdoek van vader/moeder, 's avonds mee naar bed, dan lijkt het net of je vader/moeder bij je is.

Ö    Van iedere vakantie een steen meenemen, en bij je vaders/moeders plekje neerleggen.

 

  

Zorgenboom  (al of niet een echte tak!), versieren met vlinders, appeltje, ster, zon, engeltjes, hartjes e.d. Elfjes, bloemetjes erbij.

Ieder mens heeft zorgen. Die zitten in ons hoofd en nemen we mee, waar we naartoe gaan. Zorgen zijn de dingen waar je steeds aan moet denken.

 

We gaan vandaag opschrijven, waar je steeds aan moet denken, waar je aandacht steeds is. Als je meerdere nare, vervelende gedachten hebt, dan mag je die allemaal op een apart papiertje zetten.

Dan hangen we die zorgen in de zorgenboom. Niemand anders hoeft het te snappen. Je mag dus ook in geheimschrift schrijven! Je mag het briefje dichtplakken, als je dat wilt. Maar je mag er ook gewoon over vertellen en zo in de boom hangen, met een draadje of een lintje.

Zorgenpoppetjes (te koop bij de Wereldwinkel of zelf maken) meegeven en uitleggen dat die door moeders zijn gemaakt in een land heel ver hier vandaan, Guatemala. Die geven zo'n poppetje aan hun kind als die verdrietig is en zorgen heeft. De kinderen vertellen hun verhaal aan het poppetje en leggen dat onder hun kussen en de volgende dag is hun zorg een stukje minder, en soms helemaal weg.

 

 

 

Toversteen    -      Achter elke zorg zit een wens.

Als je een wens mocht doen, wat zou je dan wensen? Heb je nog meer wensen? Geef elk kind naar keuze een steen in hun hand en laat ze een wens doen. Ze hoeven dit niet per se kenbaar te maken; mogen de wens in hun steen stoppen of in hun hart bewaren.

 

KNUTSELEN: engel, ster, vlinder, hart   (De kinderen mogen kiezen) 

MUZIEK afspelen: Kinderen voor kinderen: Het leven duurt een leven lang; Mama waar ben je nou; Mijn vader is een ster; Voor altijd (Marco Borsato); Vaderdag (Marco Borsato); Kusje (Herman van Veen)

 

 

 

  

Voor thuis eventueel:

TEKENING MAKEN VAN:

1. Afscheid: tekenen

2. De begrafenis of crematie tekenen

3. Mijn eigen hemel tekenen

Mijn moeder/vader is bij …………… de zon, de maan, de sterren, de regenboog, de hemel, opgehaald door de engelen, de hemeltuin, de planeten, het niets.

 

Kinderen vertellen soms mooie verhalen daarover.

 

 

===========================================

 

Dit is het einde van dag 1.